facebook

De kunst van het motiveren

Profile picture for user Evert Berkel
Evert
Berkel
5 minuten
Motiveren
Waarschuwen, bestraffend toespreken, voorlichten. U doet het niet in uw eigen belang, u wilt het beste voor uw patiënt. Daarom is het zo frustrerend dat die, ondanks uw inspanningen, energiedrankjes blijft drinken. Dat jonge kinderen toch te veel snoepen, te weinig poetsen, en dus cariës hebben. En dat die patiënt met parodontitis hardnekkig blijft roken. Hoe motiveert u uw patiënten om beter voor hun gebit te zorgen?

Sportdrankjes, snoep, sigaretten, als tandarts zou je willen dat je patiënten er direct mee stoppen. Maar hoe krijg je die zover? “Het punt is: je kunt een patiënt niet veranderen. Je kunt alleen jezelf veranderen.” Ellen Zwart is communicatietrainer en geeft nascholingscursussen. Eerder werkte ze 25 jaar als mondhygiënist. Ze weet precies waar het misgaat in de communicatie tussen tandarts en patiënt. “Je bereikt alleen iets als je een patiënt ruimte geeft en helpt om zelf na te denken.”

Motiverende gespreksvoering

Wat daarbij helpt, is motiverende gespreksvoering. Daar geeft Zwart les in, onder meer bij ACTA Dental Education. Ze kan talloze voorbeelden noemen. “Een kind komt met de moeder op controle. De tandarts zegt: ‘Ik zie dat je een paar gaatjes hebt.’ De moeder schiet meteen in de verdediging: ‘Ik had haar nog zo gewaarschuwd dat ze niet zoveel moet snoepen.’ En de tandarts denkt: maar wie koopt dan dat snoepgoed?” Zo gaat het volgens Zwart vaak. “De ouder schiet in de verdediging, het kind heeft pijn. Op die manier wordt een bezoek aan de tandarts één en al narigheid.”

Zonder oordeel aansluiten bij de beleving

Zwart adviseert om het anders aan te pakken. “In plaats van de ouders een verwijt te maken, kun je beter zeggen: ‘Hoor ik eigenlijk dat u ervan schrikt dat uw kind een gaatje heeft?’ Dan hoeft de ouder zich niet te verdedigen. Door zonder oordeel aan te sluiten bij de beleving van de ouder of de patiënt zelf, kan er een gesprek op gang komen.”

Voorkomen beter dan genezen

In de opleiding tandheelkunde is preventie de rode draad, stelt Ronald Gorter, universitair hoofddocent Sociale tandheelkunde bij ACTA. “Voorkómen is nu eenmaal beter dan genezen. In de opleiding leren studenten hoe zij patiënten de vaardigheden kunnen bijbrengen om goed voor hun gebit te zorgen. De patiënt kan er immers zelf het meest aan doen om cariës, tandvleesproblemen en ander ongemak te voorkomen.”

Wil patiënt gedrag veranderen?

Tijdens de opleiding oefenen studenten met gesprekstechnieken, zoals motivational interviewing of aandachtgevende gepreksvoering. Gorter: “Je moet eerst kijken in hoeverre een patiënt bereid is om te overwegen om zijn gedrag te veranderen. Pas dan is er ruimte om nadere afspraken te maken.”

De kunst is om beweging te krijgen in een vaste overtuiging, beaamt Zwart: “Dat lukt alleen als je echt contact krijgt met de patiënt. Als de patiënt voelt dat je hem wilt overtuigen of zijn gedrag veroordeelt, gaat het mis. Je kunt wel zeggen: als u doorgaat met roken, vallen straks uw kiezen eruit. Maar de patiënt denkt dan toch: dat zal in mijn geval heus wel meevallen.”

Een aantal stappen

Motiverende gespreksvoering bestaat uit een aantal stappen. “Zolang iemand zelf geen probleem ziet, gebeurt er niets. Het is dus belangrijk om iemand aan het denken te zetten”, legt Zwart uit. “Je zegt bijvoorbeeld: ‘U denkt dat, als u nergens last van heeft, er geen probleem is. Mag ik u kort iets vertellen over wat er aan de hand is? Het grootste probleem van een tandvleesontsteking is nu juist dat u er geen last van heeft, maar dat die ontsteking er wel zit.’

patiënt de ruimte geven

Dwingen werkt volgens haar averechts. ‘Als je merkt dat iemand vanwege allerlei omstandigheden geen moed heeft om te stoppen met roken, dan zeg je bijvoorbeeld: ‘Ik begrijp heel goed dat u het er nu even niet bij kunt hebben. Maar laten we over een half jaar eens kijken hoe de situatie dan is.’ Het gaat erom dat je de patiënt ruimte geeft. Als hij zegt: ‘jaja, ik ga het proberen’, dan wil hij gewoon van het gedoe af zijn. Als je dan antwoordt: ‘Niet proberen, maar doen!’, kun je het helemaal vergeten. Zeg liever: ‘Kijk maar hoe het voelt en laten we het hier over een half jaar nog eens over hebben.’ Kom niet met oplossingen of voorschriften. De oplossing kan alleen van mensen zelf komen.”

Om te ervaren hoe moeilijk het is om ingesleten gedrag te veranderen, krijgen ACTA-studenten zelf ook een oefening in gedragsverandering. Gorter: “Wij vragen studenten een goed voornemen te bedenken, dat een maand lang uit te voeren en met een medestudent te bespreken wat ervan terecht komt. Dan ervaren ze zelf hoe moeilijk het is om ingesleten gedrag te veranderen en kunnen ze zich makkelijker verplaatsen in een patiënt.”

De juiste snaar raken

Bij Parodontologie Praktijk Friesland is het motiveren van patiënten een cruciaal onderdeel van de behandeling. “Onze patiënten hebben tandvleesproblemen waardoor ze elke dag zeker tien à vijftien minuten moeten poetsen, stoken en ragen”, vertelt parodontoloog Melle Vroom. “Wij zeggen altijd dat het teamwerk is. De patiënt gaat samen met ons aan de gang. Alleen samen komen wij tot de beste resultaten.”

95 procent van de patiënten met parodontitis heeft geen last van de ontstekingen in zijn mond. Toch kunnen de gevolgen ernstig zijn. Dat is het eerste wat Vroom aan patiënten vertelt. “Een patiënt is pas bereid zijn gedrag te veranderen als hij beseft dat hij een probleem heeft.”

Mondhygiënist heeft zwaarste taak

Een paar jaar geleden heeft de hele praktijk een cursus ‘Motivational Interviewing’ gedaan. Vroom: “De mondhygiënisten hebben de zwaarste taak als het gaat om het motiveren van patiënten, omdat zij de periodieke nazorg doen. Als een patiënt te veel andere dingen aan zijn hoofd heeft, zien zij de weerslag daarvan meteen in de mond.”

Om patiënten te motiveren, moet je de juiste snaar raken, is Vrooms ervaring. “Mensen vinden het vaak moeilijk om elke dag maar weer te ragen. Wij komen dan niet meteen met oplossingen of adviezen, we proberen de patiënt zelf te laten meedenken. Maar soms zit het er gewoon niet in dat iemand elke dag raagt. Dat heb ik na twintig jaar wel leren accepteren.”

Elke maand even bellen

Hij hoorde geregeld van patiënten dat het zou helpen als de tandarts hen elke maand even zou bellen om te vragen hoe het gaat. “Mede daardoor zijn wij het op het idee van de MondMaatje-app gekomen. Die wordt aan de behandeling gekoppeld en geeft patiënten persoonlijke ondersteuning om hun gebit goed te verzorgen. Ook kunnen ze een dagboekje bijhouden. Als het wat minder gaat, geeft de app een aanmoediging. Motiveren moet je altijd vanuit een positieve houding doen. De app is een aanvullend stuk gereedschap dat we vanuit onze eigen praktijk hebben ontwikkeld. Onze patiënten zijn er enthousiast over omdat de app hen helpt gemotiveerd te blijven.

Tekst: Corien Lambregtse // Beeld: Shutterstock

De Mond Niet Vergeten

Advertentie

Adhese Universal VivaPen; drievoudige efficiency

Adhese Universal VivaPen; drievoudige efficiency

Ivoclar Vivadent presenteert een nieuwe generatie van de Adhese Universal in stiftvorm met een modern en gebruikersvriendelijk design. Dankzij de nieuwe, efficiënte versie van de VivaPen zijn maximaal driemaal meer applicaties per ml-inhoud mogelijk in vergelijking met conventionele flesapplicaties.

Ontdek de nieuwe Adhese Universal VivaPen