Een goed gebit: onmisbaar voor Olympische sporters

09 februari 2018

Een gouden medaille mislopen op de Olympsiche Spelen vanwege problemen in de mond? Ondenkbaar is het niet, want een slechte mondgezondheid kan prestaties negatief beïnvloeden.

Uit onderzoek onder zo’n 300 topsporters bij de Olympische Spelen in 2012 in Londen bleek dat hun mondgezondheid gemiddeld genomen zelfs zorgwekkend laag was. Zo had 55 procent van de sporters cariës, 45 procent erosie, kampte 76 procent met gingivitis en 15 procent met parodontitis. Ook gaf 18 procent van de sporters aan beter te zouden hebben gepresteerd als hun mondgezondheid goed op orde zou zijn geweest.

Ongelukken met het gebit

Het bedrijven van topsport kan blijkbaar een behoorlijke wissel trekken op de mondgezondheid. Het kan onder meer leiden tot een ongelukken met het gebit, iets dat geregeld voorkomt bij contactsporten als ijshockey. Ook full-contactsporten waarbij het de bedoeling is om de tegenstander te raken, zoals boksen, kickboksen en karate, kunnen dentale trauma’s veroorzaken, net als sporten waarbij sprake is van een combinatie van hoge snelheid met een kans op botsingen en valpartijen. Denk daarbij aan shorttrack en langebaanschaatsen.

Droge mond voor topsporters

Een ander effect van topsport is dat de mond kan uitdrogen omdat een sporter tijdens het sporten door de mond ademt en minder drinkt. Ook werken de speekselklieren minder snel omdat ze tijdens het presteren vocht vasthouden. Dit geldt met name voor duursporten als schaatsen. Door uitdroging vermindert de afweer en is er meer kans op ontstekingen in de mond. Ook de bufferende werking van speeksel om zuur te neutraliseren is dan minder aanwezig. Zure drankjes of zuur door reflux worden zo minder geneutraliseerd. Dit kan leiden tot erosie, zeker als de sporter in de spanning van de wedstrijd meer knarst en klemt waardoor het glazuur slijt.

Extra kans op gaatjes

Daarnaast geeft intensief sporten ook een grotere kans op cariës. Sommige sporters gebruiken drankjes en voedingsgels, die in een te droge mond op de tanden blijven plakken, waardoor het cariësproces wordt bevorderd. Ook het drinken van kleine slokjes sportdrank vergroot de kans op cariës en erosie. Als sporters gewoon regelmatig hun tanden poetsen, is er niets aan de hand, maar dat schiet er nogal eens in bij sporters die intensief bezig zijn met hun training of een wedstrijd.

Kiespijn helpt niet

Andersom geldt ook dat een suboptimale, matige of zelfs slechte mondgezondheid een topsportprestatie nadelig kan beïnvloeden. In de topsport gaat het om details, alles rond de voorbereiding moet kloppen: de trainingen, de voeding, de algehele gezondheid en de mondgezondheid. Zo kan een topsportprestatie gehinderd worden door bijvoorbeeld sluimerende kiespijn.

Tandartsen in topsport

In Nederland heeft een aantal tandartsen zich toegelegd op topsport en mondgezondheid.

Michiel Lieshout, werkzaam bij ProRotterdam, is er één van. Hij biedt topsporters een gebits-check aan. Daarnaast verzorgt hij regelmatig voorlichtingsavonden bij sportclubs over sport en mondgezondheid. Hij bekijkt een topsporter door een andere bril. Als er bij een sporter iets met het gebit aan de hand is, kan dat veel impact hebben. “Er zijn legio voorbeelden van sporters die vanwege gebitsklachten bij een wedstrijd moesten afhaken.” Lieshout pleit voor een preventief controle-systeem, waarbij de topsporters in vier categorieën van mondgezondheid worden ingedeeld:

  1. de sporter heeft een gezond gebit en een goede mondgezondheid;
  2. er moet iets gebeuren in de mond, maar de sportprestatie leidt er niet onder;
  3. er moet zeker iets gebeuren, anders gaat de prestatie er onder leiden en
  4. de relatie tussen gebit/mond en prestatie is onbekend.

De benodigde tandheelkundige begeleiding is afhankelijk van de categorie waarin de sporter valt. Als iemand een goed gebit heeft, is het wellicht voldoende om hem eenmaal per jaar te zien. Is die situatie dramatisch slecht, dan is een intensievere controle gewenst, bijvoorbeeld eens per drie maanden.

Ook Roel de Maat uit Arnhem heeft regelmatig topsporters in de stoel. Hij voert onder meer pre-season-screenings uit, waarbij de sporter voor het sportseizoen een checkup krijgt. De Maat ziet veel voetballers in zijn praktijk. Zo checkte hij de voetballers van het Nederlands elftal voordat ze naar het wereldkampioenschap in Brazilië 2014 vertrokken. En ook heeft hij voetballers van Vitesse in zijn praktijk.

Bij voetballers valt hem op dat ze veel aandacht hebben voor hun lijf en lichamelijke gezondheid, maar dat het gebit daarbij achterblijft. Een voetballer heeft meer dan gemiddeld geïmpacteerde verstandskiezen, veel cariës en peri-apicale problemen. De verklaring hiervoor legt hij met name bij het sociaal-economische milieu waarin veel voetballers zijn opgegroeid. “Ze komen vaak uit volkswijken met weinig aandacht voor tandheelkundige zorg, waardoor ze een behandelachterstand hebben opgelopen.”

Ook in de Amaliakliniek in Kerkrade is er aandacht voor topsporters. Tandarts-eigenaar Richard Reinders ontvangt met regelmaat wielerploegen en profvoetballers voor een check-up in zijn kliniek. Hij raakte geïnteresseerd in deze categorie patiënten door het werk van SportsinjuryLab, een organisatie die zich in Nederland bezighoudt met de relatie tussen gebitsklachten en de algehele gezondheid van sporters.

Reinders kijkt met een andere blik naar een topsporter. Zo kiest hij er soms voor om een verstandskies bij een sporter bij voorbaat te trekken. Ook kijkt hij naar de beetrelatie van de sporter, want sporters hebben meer dan gemiddeld last van tmd-klachten door stress. Reinders constateert dat mondgezondheid in de sportwereld nog steeds een ondergeschoven kindje is, iets wat hem verbaast. “Een dure voetballer die niet kan spelen door een rot gebit, kost veel geld. Net als een paard zouden ze hem bij aanschaf eerst in de mond moeten kijken.”

Een 'gewone' tandarts kan een topsporter prima in zijn praktijk begeleiden en behandelen, zeggen de ‘sporttandartsen’, waarvan er sommigen zijn aangesloten bij de in de VS gevestigde Academy for Sports Dentistry. Met een beetje gezond verstand weet elke tandarts wel raad met een dergelijke patiënt. Het is echter wel van belang goed na te gaan welke sport de topsporter beoefent en hoe dit kan samenhangen met de staat van het gebit. Als je bijvoorbeeld bij een duursporter ziet dat een gebit tekenen van slijtage vertoont, dan moet je hier sneller op ingrijpen, aldus Lieshout. Dat zou kunnen samenhangen met reflux en klemmen.

Volgens De Maat kan iedere tandarts een topsporter goed behandelen, maar vergt het wel wat meer flexibiliteit qua planning van de behandeling. Sporters vinden het fijn om in een kort tijdsbestek behandeld te kunnen worden in verband met deelname aan belangrijke wedstrijden. Hier zou je als tandarts rekening mee moeten houden bij de planning.

En wat doet NOC*NSF?

Ook NOC*NSF erkent het belang van een goede mondgezondheid voor topsporters. Ze houdt de mondgezondheid van olympische sporters in de gaten met behulp van mondgezondheidschecks. Deze bestaan uit het invullen van een digitale vragenlijst door de sporter en een controle van het gebit bij een van de vijf centra voor bijzondere tandheelkunde die hiervoor zijn aangewezen. Na afloop van de check wordt voor eventuele verdere behandeling verwezen naar de huistandarts.

Onderzoek: effecten van topsport op de mond

Het bedrijven van topsport kan effect hebben op het gebit en de mond. Dit blijkt uit een systematic review door het UCL Eastman Dental Institute in Londen. De uitkomsten werden onlangs gepubliceerd in het British Journal of Sports Medicine. Voor dit onderzoek werden de resultaten van 34 wetenschappelijke studies geanalyseerd. Hieruit kwam naar voren dat, afhankelijk van de sport, 14 tot 47 procent van de sporters een dentaal trauma heeft. Ook komt cariës voor bij 15 tot 75 procent van de sporters, erosie bij 36 tot 85 procent en parodontale aandoeningen bij 15 procent van de sporters. Verder gaf tussen de 5 en 18 procent van de sporters aan last te hebben gehad van hun mond bij de sportprestatie. Conclusie van de onderzoekers is dan ook dat de orale gezondheid van topsporters slecht is.
SportsinjuryLab

Het SportsinjuryLab screent profvoetballers en andere sporters op specifieke tandheelkundige en occlusale aspecten die niet alleen negatieve effecten op het algehele bewegingsapparaat kunnen hebben, maar ook de kans op (her)blessures kunnen verhogen. Volgens het instituut zijn gebits- en kaakgewrichtsproblemen een voorspeller van spier-, band- of peesletsel. Op www.sportsinjurylab.com staan hiervan voorbeelden. Zo liet voetballer Robin van Persie op voorhand zijn verstandskiezen verwijderen om de kans op blessures te verminderen.

Dit artikel is een bewerking van een artikel dat in 2015 verscheen in het Nederlands Tandartsenblad.

0 reacties op Een goed gebit: onmisbaar voor Olympische sporters