Het effect van propolis op gingivitis en parodontitis

20 augustus 2019

ACTA-studenten Silvia Yuniawati en Mariam Tsagikian onderzochten voor hun scriptie of de stof propolis, als actief ingrediënt in tandpasta’s of mondspoelmiddelen, effect heeft op gingivitis en parodontitis. 

Het onderzoek van Silvia Yuniawati en Mariam Tsagikian naar het adjunctieve effect van het gebruik van producten met propolis op plaque en parameters van parodontitis is beloond met de 3e prijs én de publieksprijs van de NT-GSK Bachelorscriptie Award 2019. Het onderzoek is gedaan in Amsterdam en werd begeleid door Dagmar Else Slot en Fridus van der Weijden.
 
De interesse in groene en natuurlijke geneeswijzen is de afgelopen jaren toegenomen, zo ook in de mondzorg. Essentiële oliën zijn niet meer weg te denken en producten met ingrediënten zoals houtskool, aloë vera, green tea en kurkuma vinden steeds vaker hun weg naar de patiënt. Er zijn momenteel verschillende mondhygiëneproducten op de markt die ingrediënten van natuurlijke oorsprong bevatten, propolis is een minder bekende. Propolis is een lijmachtige substantie, gemaakt door honingbijen. Bijen gebruiken deze stof, die ze uit sappen uit knoppen van planten en bomen halen, ter bescherming van hun nest. Propolis stond reeds in de Griekse oudheid bekend om zijn geneeskrachtige werking. Het werd gezien als een antibioticum, omdat het zowel bacterie- als schimmeldodend zou werken. Er zijn wereldwijd een aantal tandpasta’s en mondspoelmiddelen verkrijgbaar die propolis bevatten. Hiervan wordt geclaimd dat ze effect hebben op gingivitis en parodontitis. De werking van deze producten is in de wetenschappelijke literatuur in de mondzorg wel beschreven, echter werd er geen eenduidig bewijs gevonden en is het ook nog niet op een systematische wijze samengevat. Om tot een evidence based aanbeveling te komen of propolis een rol heeft binnen de preventieve mondzorg, hebben wij aan de hand van een PICO vraagstelling (patiënten-interventie-comparison-outcome) een systematische review uitgevoerd om zo op basis van de thans beschikbare wetenschappelijke literatuur het hoogste niveau van bewijs te verkrijgen.

Materiaal en methoden 

De PICO-vraag luidde als volgt: bij personen met parodontale ontstekingen (patiënten), wat is het effect van propolis mondhygiëneproducten (interventie), in vergelijking tot mondhygiëneproducten zonder propolis (comparison), betreffende de vermindering van plaque en klinische parameters van parodontale ontsteking (outcome)? 
 
Deze vraag werd omgezet in trefwoorden voor de zoekopdracht. In MEDLINE-Pubmed werd de database tot en met juni 2018 doorzocht naar geschikte artikelen. Aan de hand van de volgende inclusiecriteria werden de gevonden artikelen beoordeeld op geschiktheid:

Artikelen die in de Engelse taal waren gepubliceerd;
- (Gerandomiseerde) gecontroleerde klinische studies (RCT’s en CCT’s);
- Uitgevoerd bij proefpersonen die: ouder zijn dan 18 jaar; in een goede algemene gezondheidstoestand verkeren; geen uitneembare voorzieningen of orthodontie.
 
De volgende mondhygiënemiddelen die propolis bevatten zijn betrokken in deze studie:
- Mondspoeling;
- Tandpasta;
- Gels;
- Subgingivale irrigaties.
 
Uitkomstmaten:
- Plaque score;
- Bloedingsscore;
- Gingivitis scores;
- Klinisch aanhechtingsniveau en pocketdiepte.
 
Om de methodologische kwaliteit van de geïncludeerde studie te bepalen werd de zogenaamde ‘risk of bias’ gescoord. Hiervoor werden de artikelen op meerdere criteria getoetst om de kracht van het bewijs in te schatten. In figuur 1 zijn de verschillende criteria uiteengezet. 
Het gebruik van propolis in de geïncludeerde onderzoeken is als volgt ingedeeld: als aanvulling op tandenpoetsen (gingivitis studies) of als een aanvulling op supra- en subgingivale gebitsreiniging bij de behandeling van parodontitis (parodontitis studies). In alle studies wordt de werkzaamheid van propolis vergeleken met een placebo of andere middelen die geen propolis bevatten. De uitkomsten van alle geïncludeerde studies zijn samengevat in een beschrijvende analyse. Alleen de data uit de parodontitis studies bleken geschikt om een meta-analyse uit te voeren. 

Bekijk de video

Deze inhoud is geblokkeerd door uw cookie voorkeuren.


Resultaten

Uit de zoekopdracht kwamen negen bruikbare artikelen naar voren die geïncludeerd konden worden. Dit betrof vijf gingivitis studies en vier parodontitis studies (zie figuur 2). De geïncludeerde studies scoorden gemiddeld of hoog wat betreft de ‘risk of bias’, wat een negatieve impact heeft op de kracht van het gevonden bewijs. De resultaten van de individuele gingivitis studies, waarbij propolis werd vergeleken met een negatieve controle, toonden geen statistisch significant effect ten aanzien van plaque en gingivitis scores. Wanneer propolis met een positieve controle werd vergeleken, bleek in de controle groep met chloorhexidine de plaque- en gingivitisscores significant te zijn verlaagd. 
Uit de individuele parodontitis studies is gebleken dat subgingivale irrigatie of spoelen met propolis aanvullend aan de professionele gebitsreiniging, de pocketdiepte en het klinische aanhechtingsniveau positief beïnvloedt worden in vergelijking met een placebomiddel. Ten slotte bekrachtigde de meta-analyse dat het aanvullend gebruik van propolis bij de professionele gebitsreiniging  een statistisch significant effect heeft in het verlagen van klinisch aanhechtingsniveau en de pocketdiepte. Het gebruik van propolis resulteerde namelijk in een gemiddeld verschil in pocketdieptereductie en winst van klinische aanhechtingsniveau van 0,5 mm. Op basis van de parodontale literatuur kan dit effect samen met de inschatting van de ‘risk of bias’ gezien worden als een gemiddeld klinisch relevant effect.
 

Discussie

Propolis is een relatief nieuw middel binnen de mondzorg en daarom zijn er momenteel slechts een paar bruikbare klinische onderzoeken beschikbaar, die in dit systematische review geïncludeerd konden worden. Hoewel er negen bruikbare artikelen geïncludeerd werden, waren er een aantal artikelen die hoog scoorden wat betreft de ‘risk of bias’. Dit benadrukt de noodzaak voor verder, goed ontworpen onderzoek om tot een eenduidige conclusie te komen wat betreft het effect van propolis op klinische parodontale parameters.
 

Conclusie 

In het geval van parodontitis is, zowel uit een samenvatting van de individuele studies als uit de meta-analyse, gebleken dat subgingivale irrigatie of spoelen met propolis als toevoeging op professionele gebitsreiniging resulteert in een matige klinische verbetering wat betreft de pocketdiepte en het klinische aanhechtingsniveau. Verder is uit deze systematische review gebleken dat de aanbeveling van propolis in geval van gingivitis nog niet onderbouwd wordt door voldoende bewijs. 
De kracht van aanbeveling om propolis te gebruiken bij parodontitis patiënten is gezien de gemiddelde tot hoge ingeschatte ‘risk of bias’ nog niet heel sterk. Desalniettemin biedt deze uitkomst een perspectief voor verder onderzoek in de toekomst.
 

Klinische toepasbaarheid 

Systematische reviews dienen vaak als basis voor het nemen van gefundeerde (behandel)beslissingen, omdat deze het hoogst op de ladder van evidence staat. De mate waarin een dergelijke review waardevol kan zijn, hangt sterk af van de kwaliteit van de geïncludeerde studies. 
Uit dit onderzoek is gebleken dat de toevoeging van propolis op supra- en subgingivale reining een positieve bijdrage kan leveren aan de behandeling van parodontitis. Echter dient er rekening mee gehouden te worden, dat de studies waaruit deze resultaten voortkomen relatief hoog scoren op de ‘risk of bias’. Om met zekerheid te kunnen zeggen dat propolis klinisch toepasbaar is in de behandeling van parodontitis, kan dit onderzoek als basis dienen voor verdere studies. 

0 reacties op Het effect van propolis op gingivitis en parodontitis