Jongeren bedenken betere voorlichting over gevaren energiedrank: “Toon rotte tanden op blikjes energiedrank”

06 juli 2018

Het drinken van frisdrank en energiedrankjes is zo ingeburgerd, dat de drankjes tot gebitsproblemen bij jongeren leiden. Anna Dieleman, tandarts in Middelburg zette daarom samen met een middelbare school een programma op om jongeren bewust te maken van de gevaren van deze drankjes. Maar hoe bereik je die jongeren? “Als ik ze voorlichtingsfolders meegeef, vind ik die even later op de stoep terug.”

In een groot klaslokaal zitten groepjes kinderen met laptops aan hoge werkbanken. Sommige overleggen, andere schetsen, enkele kijkend peinzend voor zich uit. Het zijn leerlingen van Technasiumklas 2 vwo van de Nehalennia Stedelijke Scholengemeenschap in Middelburg. Dat het NT hier vandaag op bezoek is, is niet voor niets. Er wordt door de klassen 2 havo en 2 vwo negen weken lang gewerkt aan de onderzoeksvraag ‘Hoe kan de tandarts jongeren bewust maken van het gevaar van energiedrankjes?’.

Een vraag die de Middelburgse tandarts Anna Dieleman, opdrachtgever van het project, na aan het hart ligt. “Ik worstel regelmatig met de vraag of mijn voorlichting wel goed genoeg is. Mijn preventie-assistenten en ik geven jongeren folders over tanderosie van het Ivoren Kruis mee. Ook praten we – steeds opnieuw – met de jongeren. Maar de folders vinden we regelmatig terug op de stoep voor de praktijk. En soms lijken we helemaal niet tot jongeren door te dringen. Het kan heel lastig zijn om ze te motiveren om gezonder te eten en te drinken. Daarom hoor ik graag van henzelf hoe ze denken dat de voorlichting beter kan. Hoe krijgen we onze boodschap wél over?”

Technasiumdocenten Hanneke Verhoeven en Marloes Leijnse denken met deze vraag een interessante onderzoeksopdracht te hebben gevonden. “Energiedrankjes hebben de interesse van jongeren. Wij vinden het daarbij ook belangrijk dat ze door de projecten bewuster worden van de wereld om hen heen. In dit geval: wat eet en drink je nu eigenlijk?”

Schokkend

De Middelburgse leerlingen hebben de afgelopen tijd verschillende frisdranken en energiedrankjes bekeken. Hoe duur zijn ze? Wat zit erin? Wat is de werking daarvan? Op school hebben ze de pH-waarde gemeten. De resultaten waren best schokkend, vinden ze. “Ik wis wel dat er suiker in energiedrankjes en frisdrank zat, maar niet dat het zoveel zou zijn”, zegt Lara. Ze wist ook niet dat er cafeïne in de energiedrankjes zit. “Dat hee­ allerlei bijwerkingen die je niet zou verwachten, zoals duizeligheid en spijsverteringsproblemen. Jongeren realiseren zich niet dat het zo slecht voor ze is.”

Lara drinkt overigens zelf nooit energiedrankjes, net zomin als de meeste van haar klasgenoten. Sommigen zeggen heel af en toe een blikje te drinken. Deze klas lijkt daarmee geen gemiddelde afspiegeling van de Nederlandse jeugd. 67 procent daarvan drinkt af en toe energiedrank, bleek uit onderzoek van de Europese Autoriteit voor de Voedselveiligheid (EFSA) uit 2013.

Ruim een kwart van de Nederlandse jongeren tussen tien en achttien jaar drinkt ten minste drie à vier keer per week energiedrank. En kinderen beginnen al vroeg: 20 procent van de Nederlandse kinderen tussen drie en tien jaar drinkt wel eens energiedrank, een op de zes zelfs geregeld.

Glimmende kiezels

Deze cijfers baren Dieleman zorgen. “Het is voor veel jongeren de normaalste zaak van de wereld om bijvoorbeeld te ontbijten met Yoki Drink, twee pakjes Wiki mee te nemen naar school, na school en bij het avondeten IceTea te drinken en voor het slapengaan nog een glaasje chocomel. Als ik dan vraag of ze wel eens water drinken, hoor ik regelmatig ‘Nee, dat vind ik vies.’ Dat vind ik wel heftig.”

Van de jongeren die ze op haar praktijk ziet, schat ze in dat ze bij de meerderheid moet bijsturen op het eet- en drinkpatroon. “Mijn preventie-assistent of ik gaan dan vaak in op de effecten op hun uiterlijk; dat ze lelijke tanden krijgen als ze zo doorgaan. Als de problemen bij jongeren blijven, bel ik de ouders. Die blijken het vaak moeilijk te vinden om hun kinderen dingen te ontzeggen. Het is ook best lastig om goede keuzes te maken, omdat niet altijd duidelijk is hoe slecht een drankje is. Een ander probleem is de manier waarop kinderen drinken. Soms zien we frontaal in de elementen volledig glad geërodeerde groeven, omdat jongeren met cola spoelen.”

Gericht voorlichten

Bijzonder hoogleraar Preventieve Tandheelkunde namens het Ivoren Kruis Cor van Loveren en Marie- Charlotte Huysmans, hoogleraar Cariologie en Endondontologie van het Radboudumc, beamen dat de manier waarop de drankjes gedronken worden het belangrijkst voor het gebit is. Als iemand is uitgedroogd, continu drinkt of nipt, is dat waarschijnlijk schadelijker dan het ene glaasje dat in één teug wordt opgedronken.

Volgens Van Loveren is slijtage door energie- en frisdranken overigens een veel kleiner probleem dan bijvoorbeeld cariës. Een ingewikkeld probleem, dat wel. Slijtage is immers irreversibel. Bovendien is het lastig te voorspellen hoeveel kwaad een bepaald drankje kan. Meerdere zaken zijn van belang: de hoeveelheid suiker (cariës), de zuurgraad (erosie) en de vraag of de gebruikte zuren gesplitst of niet gesplitst zijn (erosie). In het laatste geval heeft speeksel meer moeite deze te neutraliseren.

Een nadeel is volgens de ACTA-hoogleraar ook dat energiedrankjes vaak worden gedronken na bijvoorbeeld sporten, dansen of feesten; situaties waarbij er al sprake is van een drogere mond en dus een lagere weerstand. Maar fris- en energiedranken hoeven niet direct de oorzaak te zijn van slijtage. Er zijn aanwijzingen dat er altijd, naast het gebruik van de drankjes, ook een mechanische component aanwezig moet zijn om slijtage te creëren. Van Loveren: “Goede diagnostiek is dus erg belangrijk.”

Huysmans is na het doen van onderzoek op het gebied van fris- en energiedranken sceptisch geworden over de gevaren van de drankjes voor gebit. “Als mensen gewoon het basisadvies van het Ivoren Kruis aanhouden, en bijvoorbeeld niet te vaak zuur eten of drinken, hoeven er geen klachten te ontstaan.” Ze geeft aan dat erosieve slijtage onder jongeren wel wat is toegenomen – hoewel dat niet alleen met energiedrankjes te maken hoeft te hebben.

Van de elfjarigen heeft nog maar twee tot vier procent last van erosieve slijtage, van de jongvolwassenen is dat al twintig tot vijfentwintig procent, blijkt uit het onderzoek ‘Kies voor tanden’ uit 2011. Huysmans: “Maar het is de vraag of je preventieve maatregelen moet nemen over gebitsslijtage voor álle jongeren. Dat is te duur en waarschijnlijk niet nodig. Je kunt het probleem als tandarts redelijk vroeg waarnemen en dan gericht voorlichten.” De Nijmeegse hoogleraar kan zich eerder indenken dat voorlichting over energiedrankjes in een groter geheel wordt meegenomen, waarbij ook de nadelen van cafeïnegebruik en dergelijke worden meegenomen.

Dat zou ook de insteek van Van Loveren zijn. “We zijn geneigd erg per deelonderwerp te denken, maar je zou het wat breder moeten insteken. Jongeren moeten gaan inzien dat ze zelf verantwoordelijk zijn voor hun gezondheid, op alle vlakken – van niet roken tot veilig vrijen tot gezond eten en drinken.”

Computerspelletje

In Middelburg begint die boodschap in ieder geval al door te dringen. Kehi, die zelf hooguit eens per maand een energiedrankje drinkt, maar veel vrienden heeft die regelmatig zo’n blikje achterover slaan: “Nu ik weet wat er in zit, ga ik het echt niet meer drinken.”

Eind juni presenteren de leerlingen hun bevindingen aan Dieleman. Enkele concepten voor betere voorlichting voor jongeren hebben de leerlingen al gemaakt. Eén idee is om in de wachtkamer van de praktijk van Dieleman pas op wifi te kunnen na het spelen van een computerspelletje waarin de gevaren van energiedrankjes duidelijk worden.

Nog een idee: een niet-wegklikbare reclame op YouTube of Instagram over de gevaren. Om de boodschap nog beter te laten overkomen, werkt een bekende Nederlander altijd goed. Een van de havoleerlingen heeft zich al spontaan opgegeven voor de rol van BNN-presentator Valerio Zeno. Ook een foto van rotte tanden op de blikjes energiedrank, net als op sigarettenpakjes, wordt geopperd.

Of dat langs de fabrikanten komt, is echter nog maar de vraag. Maar de belangrijkste manier van waarschuwen blijkt volgens de leerlingen helemaal niet zo hip of jong te zijn. Kehi: “Communiceren, praten en bellen. Dat is belangrijk voor jongeren.”

Regels voor energiedrankjes

De Warenwet adviseert jongeren tussen de dertien en achttien jaar niet meer dan één blikje energiedrank van 250 milliliter per dag te drinken. Voor kinderen onder de dertien jaar wordt geadviseerd helemaal geen energiedrank te drinken. Minister Edith Schippers van VWS heeft aangegeven energiedrankjes niet te willen verbieden voor kinderen, hoewel kinderartsen hiertoe een oproep deden. Zo’n 140 scholen in Nederland hebben het gebruik van energiedrank verboden. De Nederlandse vereniging Frisdranken, Waters, Sappen (FWS) heeft een code opgesteld voor de etikettering en marketing van energiedranken:

  • • Geen marketing activiteiten gericht op kinderen tot zestien jaar.
  • • Consumeer met mate.

Voor energiedranken die meer dan 150 milligram cafeïne per liter bevatten gelden, bovenop de bestaande wetgeving, de volgende vermeldingen op het etiket:

  • • Hoog cafeïnegehalte.
  • • Niet aanbevolen voor kinderen en vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven.
  • • Het cafeïnegehalte uitgedrukt in milligram per honderd milliliter.

Wat is een technasium?

Een technasium is een landelijk ontwikkelde formule voor bèta-onderwijs op havo en vwo. Centraal hierbinnen staat het vak Onderzoek & Ontwerpen (O&O), waarbij leerlingen in teamverband projectmatig werken aan actuele bètatechnische opdrachten uit de praktijk. Leerlingen voeren een paar projecten per jaar uit, waarin steeds een nieuwe vraagstelling vanuit het lokale bedrijfsleven centraal staat. De opdrachtgever beoordeelt de resultaten.

Tekst: Anne Doeleman, freelance jourmalist; Beeld: Shutterstock

0 reacties op Jongeren bedenken betere voorlichting over gevaren energiedrank: “Toon rotte tanden op blikjes energiedrank”