facebook

Gevangenistandarts, een gevaarlijk beroep?

Profile picture for user Evert Berkel
Evert
Berkel
7 minuten
Gevangenis
Eén dag per week behandelt Henriëtte van Ee patiënten in de ‘Penitentiaire Inrichting’ (PI) in Scheveningen. NT-journalist Laura van Paesschen vroeg zich af hoe zo’n spreekuur met gedetineerden er eigenlijk aan toe gaat. Om daar achter te komen, liep ze een ochtend met Van Ee mee.

tekst: Laura van Paesschen // Beeld: Harmen de Jong

07.45 uur: Op weg naar de gevangenis

Ik stap de auto in, op weg naar de Scheveningse gevangenis, zoals de benaming in de volksmond luidt. Een beetje spannend vind ik het wel. Wat zou me vandaag te wachten staan en hoe is de sfeer in zo’n gevangenis? Hoe gedragen de gedetineerden zich? En wat is het verschil met een ‘normale’ tandartspraktijk? Allemaal vragen waarop ik antwoord hoop te krijgen.

08.45 uur: Door de scan om binnen te komen

Ik kom aan in Scheveningen, waar even later ook de fotograaf arriveert. Als we zijn aangemeld, onze telefoons in een kluisje hebben opgeborgen en onze tassen en wijzelf door de scan zijn gegaan, staat assistent Gülcin Sahin ons al op te wachten. Ze leidt ons over het terrein, deels buitenom, naar het ziekenhuisgedeelte. Er verblijven hier zo’n tweehonderd gedetineerden. Om me heen kijkend zie ik dat het complex best lijkt op de gevangenis uit mijn favoriete Netflix-serie ‘Orange is the New Black’. Zouden de cellen binnen er net zo uit zien, vraag ik me af.

09.00 uur: Behandelruimte oogt gedateerd

Bij het ziekenhuisgedeelte aangekomen moeten we ons opnieuw melden. De behandelruimte van de tandarts bevindt zich achterin het gebouw. Het oogt gedateerd, met blauwe kastjes en beige zeil op de grond. Aan de muur hangt een schilderij met een tafereel aan zee. Het herinnert de gedetineerden eraan dat ze daar in Scheveningen vlakbij zitten. Vlakbij maar wel onbereikbaar; voor de ramen zitten tralies en op de muur daarbuiten zie ik prikkeldraad. Van Ee - op haar jasje het logo van de Dienst Justitiële Inrichtingen – is bezig met de agenda van die dag. Dat is vaak nog een hele klus, vertelt ze. Soms blijken patiënten met wie ze een afspraak heeft, te zijn overgeplaatst.

09.10 uur: Wit shirt, grijze joggingbroek, zwarte Crocs, kapotte prothese

In de hoek van de behandelkamer liggen wat tijdschriften. Op de achtergrond klinkt zacht radiozender 100% NL. Aan de arm van een gevangenbewaarder komt de eerste patiënt binnen: hij is blind. De man – wit shirt, grijze joggingbroek, zwarte Crocs – neemt plaats in de behandelstoel. Zijn prothese is kapot. Van Ee kijkt in zijn mond. “Duurt het lang voor hij is gemaakt?” wil de patiënt weten. “Ik ben hier woensdag of vrijdag weer”, zegt Van Ee. “Dan laat ik het liever zo”, besluit de patiënt, die het tandartsbezoek zo snel mogelijk achter de rug lijkt te willen hebben. Van Ee geeft hem bij vertrek een tube kleefpasta mee: “Misschien kun je vragen of iemand je ermee wil helpen”.

09.25 uur: Roze rollator met een halfje wit en drie broodjes bapao

De tweede patiënt is een jaar of dertig. Hij komt binnen achter een roze rollator met daarin een halfje wit en drie broodjes bapao. “Schrik niet tandarts, ik heb net een bapao op”, verontschuldigt hij zich. “Kip of rund?” vraagt Van Ee. “Kip, rund was helaas op”, antwoordt de patiënt. Van Ee vraagt of het klopt dat zijn noodvulling is uitgevallen. Dat klopt, en het doet ook nog eens flink pijn. Op haar vraag of hij medicijnen slikt, vertelt de patiënt dat hij hartproblemen heeft, maar daarvoor geen medicijnen heeft.

De kies kan echt niet verder rotten?

Omdat het al lang geleden is dat de patiënt bij de tandarts was, stelt Van Ee voor om eerst een foto te maken. Daarop is gelukkig geen ontsteking te zien. De patiënt is opgelucht. Linksboven in de verstandskies zit wel een gaatje dat Van Ee wil vullen. “Daar komt geen spuit of iets bij, toch?” vraagt de patiënt een tikkeltje nerveus. Van Ee stelt hem gerust. Aan het eind van de behandeling bedankt de patiënt haar hartelijk. “De kies kan echt niet verder rotten?” checkt hij nog even. “Nee, die is veilig gesteld”, aldus Van Ee. “Denk erom dat je de komende twee uur niet mag eten.” De resterende bapao’s zullen dus nog even moeten wachten.

10.15 uur: Wordt er nieuwe tandsteen teruggezet?

Bij de volgende patiënt constateert Van Ee wat tandsteen dat ze wil verwijderen. De patiënt weet duidelijk niet wat tandsteen is: “Gaat u daar nieuwe voor terugzetten?” “Nee, ik ga het alleen schoonmaken”, antwoordt Van Ee. Tijdens het schoonmaken wiebelt de patiënt af en toe met zijn voeten, en hij doet zijn gevouwen handen in en uit elkaar. “Probeert u een beetje te ontspannen, of doet het pijn?” vraagt Van Ee. “Nee hoor”, zegt de patiënt. “Ik voel me weer net een klein kind.” “Veel mensen hebben die herinnering, die ligt vaak nog vers in het geheugen”, zegt Van Ee. Ze adviseert haar patiënt zijn gebit goed schoon te houden door tandenstokers te gebruiken.

10.30 uur: Linkerkaak zat helemaal vast

Voor patiënt nummer vier heeft Van Ee een knarsplaat aangevraagd. Ze vraagt of de patiënt last heeft. “Ja, toen ik vanmorgen wakker werd zat mijn linkerkaak helemaal vast”, zegt hij. Van Ee laat hem zijn mond een paar keer openen en sluiten, voelt aan de kaak en vraagt wat er pijn doet. Ze controleert het gebit terwijl de assistent aantekeningen in het dossier maakt. “Volgende week komt de splint, dan zie ik u graag terug”, besluit Van Ee.

11.00 uur: Opgelucht na de behandeling

De volgende patiënt komt voor een vulling. “Ik heb mijn tandjes niet gepoetst”, geeft hij toe. “Dat is voor nu niet erg, maar poets je normaal wel elke dag?” vraagt Van Ee. Ja, dat wel, is de reactie. Van Ee vertelt de patiënt dat ze hem gaat verdoven, om te voorkomen dat het pijn gaat doen. Terwijl ze bezig is met de vulling, ballen de handen van de patiënt zich tot vuisten. “Doet het pijn? Nog even volhouden, ik ben bijna klaar”, stelt ze hem gerust. De patiënt is zichtbaar opgelucht als de behandeling achter de rug is. “Je moet nog een keer terugkomen, dan roep ik je weer op”, zegt Van Ee bij het afscheid.

11.35 uur: Losgelaten twaalf jaar oude kroon

De laatste patiënt deze ochtend komt uit Iran. Oorspronkelijk stond er een controle op het programma, maar zes dagen geleden is er een kroon losgekomen. Die is twaalf jaar geleden in Iran gezet. “Hij heeft lang gehouden”, vindt van Ee. “Iran heeft goede dokters”, zegt de patiënt trots. Van Ee stelt voor de kroon aan het naastliggende element vast te maken. “Wil je dat?” vraag ze. “Graag”, antwoordt de patiënt. Als Van Ee klaar is, klinkt er een diepe zucht uit zijn mond: “Dank u.”

12.00 uur: Uiterlijk om twaalf uur weer in de cel

Het ochtendprogramma zit er op. Van Ee’s patiënten moeten uiterlijk twaalf uur weer in hun cel zijn. Leuk aan haar werk vindt ze dat haar patiënten, wanneer ze positief zijn, gelijk extreem positief zijn. “Gedetineerden zijn vaak enorm dankbaar en minder geremd, dat is leuk.”

Constant op reacties letten

Tegelijk geven veel van haar patiënten aan bang te zijn in de behandelstoel. Daarom let ze constant op hun reactie. Niet alleen vanwege de angst, ook omdat ze niet weet wat iemand gaat doen. Ondanks dat voelt Van Ee zich over het algemeen veilig tijdens haar werk. “Ik kan altijd op de bewaarders terugvallen.” En ze is tijdens het werk voorzien van een pieper waarmee ze extra beveiliging kan oproepen. Die heeft ze één keer gebruikt, toen de bewaarder tijdens de behandeling even koffie haalde en Van Ee een moment met de patiënt had waarop ze zich niet veilig voelde.

Niet weten waarvoor een gevangene vastzit

Van Ee weet overigens niet waarom de patiënten die ze behandelt gevangen zitten. Een enkeling vertelt het haar, maar eigenlijk wil ze het niet weten. “Ik probeer afstand te bewaren en voel me toch minder veilig als ik weet wat iemand op z’n kerfstok heeft. Ik blijf altijd op m’n hoede.”

12.30 uur: Een tandarts die stevig in haar schoenen staat

Tijd om naar huis te gaan. In de auto bedenk ik dat Van Ee stevig in haar schoenen moet staan. Dat kan ook niet anders, in zo’n omgeving. Ze vertelde me dat ze dit werk blijft doen zolang ze het leuk vindt. Het is voor haar ook een welkome afwisseling naast het werk in haar eigen Haagse praktijk. Ik betrap me erop dat ik me afvraag of het werk van een tandarts in de gevangenis wel zo veel verschilt van dat in de reguliere praktijk en besluit dat dat in mijn ogen eigenlijk wel meevalt. Ja, de setting zorgt voor een ander gevoel dan ik bij mijn eigen tandarts heb. Maar als tandarts zul je daar best snel aan wennen. Net als aan het idee dat mij daarbinnen onbewust telkens bekroop: waarvoor zou die patiënt eigenlijk gevangen zitten?

Wat mag wel en wat niet?

Zodra iemand in de gevangenis belandt, wordt onder meer zijn zorgverzekering beëindigd. Hij mag dan een keer per jaar voor controle naar de tandarts. De kosten daarvan, en van de daaruit voortvloeiende noodzakelijke behandelingen, worden vergoed door justitie.

Geen kroon- en brugwerk

In het Vademecum staat welke behandelingen mogen worden gedaan. Dat is ethisch gezien soms best een punt, zegt Van Ee. “Sommige dingen zou ik in mijn eigen praktijk wel doen, maar kunnen hier niet.” Protheses moeten worden aangevraagd bij een adviserend tandarts. Verder wordt er geen kroon- en brugwerk gedaan en – vanzelfsprekend – ook geen esthetiek. “Het gaat echt om het behoud van het gebit”, aldus Van Ee. Eens in de drie maanden komt er in de Penitentiaire Inrichting in Scheveningen een mka-chirurg langs, vooral voor moeilijke extracties. Alleen bij echte spoed wordt een gedetineerde naar het ziekenhuis gebracht.

differentiaties

Recent nieuws

Coronavirus
79 minuten

Advertentie

Adhese Universal VivaPen; drievoudige efficiency

Adhese Universal VivaPen; drievoudige efficiency

Ivoclar Vivadent presenteert een nieuwe generatie van de Adhese Universal in stiftvorm met een modern en gebruikersvriendelijk design. Dankzij de nieuwe, efficiënte versie van de VivaPen zijn maximaal driemaal meer applicaties per ml-inhoud mogelijk in vergelijking met conventionele flesapplicaties.

Ontdek de nieuwe Adhese Universal VivaPen