Omgaan met cultuurverschillen: patiënten uit alle hoeken van de wereld

14 november 2019

De trotse Turk, de directe Surinamer, de statige Ghanees, de traditionele Marokkaan, de nederige Aziaat; Peter Koelewijn heeft ze allemaal even graag in zijn stoel. Juist die verschillen maken zijn werk in Amsterdam Zuidoost, een smeltkroes van culturen, er zoveel leuker op. “Mijn praktijk is de wereld in een notendop. Zolang je meebeweegt, is er niks aan de hand.”

Het is moeilijk te generaliseren, benadrukt Koelewijn (46). Maar na twintig jaar in ‘zijn’ Bijlmer ziet hij in grote lijnen toch wel verschillen tussen de culturen. “Zelf weet ik ook alles van aanpassen”, vertelt hij lachend. “Wat dacht je hoe ik me voelde toen ik als broekie voor mijn studie naar Amsterdam ging? Ik kom uit Spákenburg!”

Hij voelde zich in de hoofdstad meteen als een vis in het water. De vrijheid, de gebektheid van de Amsterdammers, maar ook al die nationaliteiten; een wereld ging voor hem open. “Anderhalf jaar na mijn studie kocht ik me in in de maatschap waar ik werkte. Ik durfde het meteen aan in die ‘probleemwijk’. Wow, opeens had ik een eigen kamer en een eigen assistent! Dat zijn nu tien kamers en zestig collega’s. En veel patiënten die we optimale mondzorg willen en kunnen bieden.”

Zijn devies is meebewegen. “Sta open voor iedereen. Ik geef bijvoorbeeld iedereen een hand. Als een streng islamitische mevrouw dat niet doet, voel ik me niet persoonlijk afgewezen. Dat is een uiting van háár respect voor mij. Een meneer uit Marokko die ja zegt op een vervolgbehandeling  maar dat niet nakomt, zoiets zegt ook iets over de cultuur. Hij zegt geen nee om míj niet teleur te stellen. Een Aziaat bijvoorbeeld zegt op alles beleefd ja en ondergaat vervolgens ook alles. Als je je die culturele verschillen realiseert, kun je je richten op goede zorg. En daar gaat het om.”

Virgil Tevreden (32) ligt ontspannen in de stoel. Al sinds zijn puberteit komt deze Surinamer graag bij Koelewijn. ”Hij is streng maar rechtvaardig. Ik luister altijd naar hem, hoor! Goed poetsen, flossen, op controles komen, ik doe het allemaal precies. Maar dat is ook een kwestie van elkaar leren kennen en vertrouwen winnen. Ik ben trots, ik heb weer geen gaatjes. Maar hij adviseert me wel een onzichtbare beugel. Dan komen mijn tanden iets rechter te staan.” “Dan word je nog knapper, man”, slaat Koelewijn hem vriendschappelijk op de schouder.

Prachtige gebitten

“Surinamers, maar ook Antillianen en Ghanezen bijvoorbeeld hechten veel waarde aan hun gezondheid. En daar hoort de mond ook bij. Ze hebben doorgaans prachtige gebitten. Minder cariës maar wel meer parodontitis, geen idee hoe dat komt eigenlijk. Maar ook het esthetische aspect speelt een rol. Als zo’n mooie verzorgde donkere dame schrikt van de prijsopgave, zeg ik altijd: ‘Vergelijkt u die maar met wat u betaalt in de nagelstudio of bij de kapper.’ Dan valt het kwartje. Ik stel voor een deel alvast te sparen en de rest op afbetaling te doen. Alles kan hier.”

Voor mensen uit Noord-Afrikaanse landen daarentegen lijkt over het algemeen de kernwaarde gezondheid minder belangrijk, constateert hij.  “Ze consumeren echt veel meer zoetigheid en dat zie je ook terug in de monden. Ik probeer toch altijd de moeders daarop aan te spreken en ook vooral de kinderen op controle te laten komen. Als zij tegen de kinderen zegt: jullie moeten mee naar de tandarts, dan is de kans groot dat vader ook meegaat. Zo werkt dat.”

Vooroordelen loslaten

Hij heeft een keer een vrouw in zijn praktijk gehad die weigerde hem een hand te geven vanuit haar geloofsovertuiging. “Ze kwam dacht ik  uit Jemen en haar man deed het woord. Ik had allerminst de indruk dat dit een gebrek aan respect of een teken van vrouwenonderdrukking was, deze manier van communiceren is cultuurbepaald. Mijn taak is het om de boodschap goed over te brengen. Dat kan alleen als ik mijn vooroordelen loslaat. Het is denk ik  de kunst om mee te bewegen met al die mensen en hun gewoonten. Wanneer ik ruimte geef aan boosheid of teleurstelling is het vaak zo weer over. Hij knipoogt naar Tevreden: “Ja, veel Surinamers hebben een kort lontje. Snel boos, maar ook zo weer vergeten!”

Hij herinnert zich een voorval van jaren geleden. “Opeens sprong een patiënt op uit de stoel en dreef me een hoek van de behandelkamer in. Ik weet niet eens meer waarom hij zo boos was, maar ik zie zijn gouden ketting nog zo om zijn nek bungelen. Een boom van een jonge Surinamer. ‘Weet je wel wie ik ben?’, schreeuwde hij dreigend. Ik werkte hier net en stond te trillen op mijn benen. Met een zwaai ging de deur open: zijn moeder kwam uit de wachtkamer op het geschreeuw af en stuurde woedend haar zoon mijn kamer uit. Geweldig, de rolverdeling in die gezinnen!”

‘Dat kan toch niks zijn?’

Ook binnen het team bestaan er verschillen. Koelewijn werkt met Griekse, Poolse, Spaanse, Indiase en Roemeense collega’s. “Tandartsen uit Zuid-Europa of het Oostblok dacht ik eerst, dat kan toch niks zijn? Ik ben echter diep onder de indruk van hun gedrevenheid. Niet alleen qua mondzorg, ze zijn begaan met het hele bedrijf.”

Natuurlijk is het soms even wennen. ‘Mijn Griekse collega, een implantoloog, stond eens met haar handen vooruitgestoken te wachten totdat de assistent haar handschoenen zou aangeven. Die keek haar aan met zo’n blik van ‘mankeert er wat aan je handen ofzo?’ Tja, als je dat in eigen land zo gewend bent. Daar staat een dokter nog hoog in de hiërarchie; hier gaat het om teamwork. En als je dan ook nog met Amsterdamse collega’s moet werken… Die zijn recht toe, recht aan. Dus de koffie mocht ze ook zelf inschenken. We hebben er achteraf samen hartelijk om  gelachen.”

Hij geniet ervan hoe iedereen met elkaar kan werken en ongeacht de eigen achtergrond ook respect heeft voor alle patiënten. “In al die culturen zie ik een enorme uitdaging. En ik wil in deze toch nog kwetsbare wijk ook iets meer zijn dan alleen maar de tandarts. Het doet mij goed als Virgil hier bijvoorbeeld via zijn - ook door mij gesponsorde - stichting ‘Jongeren die Het Kunnen’ tieners met een achterstand niet alleen een goede dagbesteding weet te geven, maar ook zelfs zover weet te krijgen mee te gaan naar mij. Dan weet ik weer waarvoor ik het allemaal doe!”

Eigen cultuur is geen maatstaf

Fenno Moes geeft trainingen en lezingen op het gebied van agressie, conflicthantering en andere lastige communicatie. Hij doet dat komend jaar onder meer voor de KNMT Academy. In feite is het allemaal niet zo moeilijk, legt hij uit. “Als je je eigen cultuur niet als maatstaf neemt, gaat er een wereld voor je open!”

Hij geeft een voorbeeld: “We zitten allemaal vast aan structuren en basiswaarden. Zo zijn wij Europeanen net als Amerikanen gericht op de toekomst, dus dan is ook preventieve mondzorg heel belangrijk. Maar het heeft geen zin om tegen een moslim met een opgeheven wijsvinger te zeggen dat hij zijn mond goed moet gaan verzorgen. Daar is hij niet mee bezig: hij leeft in het nú en heeft geen klachten. Met verhalen kom je veel verder: ‘goh, ik had laatst een meneer van uw leeftijd bij wie ik álle tanden en kiezen moest trekken’. Je geeft zo een goede boodschap mee, die allerminst betweterig en bedreigend overkomt.”

Vijf tips van Fenno Moes

  1. Realiseer je dat een ander de wereld niet ziet, zoals jij die ziet.
  2. Toon interesse in andere gewoonten en gebruiken, stel open vragen.
  3. Dingen kunnen anders overkomen dan bedoeld, doordat sommige talen geen beleefdheidsvormen kennen als dank u wel of alstublieft.
  4. Stop niet te veel tijd en energie in cultuurverschillen.
  5. Wees begripvol maar houd je wel aan de wet- en regelgeving.

Tekst: Anita Zijlstra // Beeld: Mirjam van der Linden

Total votes: 10
Lees meer over:

0 reacties op Omgaan met cultuurverschillen: patiënten uit alle hoeken van de wereld